JAK PISAĆ ROZPRAWKĘ?

  ROZPRAWKA

Rozprawka należy do najpoważniejszych form wypowiedzi. W „Słowniku języka polskiego” pod redakcją M. Szymczaka określa się ją jako niewielką rozprawę. Ta z kolei jest obszerną, pisemną pracą naukową, w której autor rozpatruje jakiś ważny problem.

W rozprawce staramy się najczęściej coś udowodnić, o czymś kogoś przekonać, odpowiedzieć na postawione pytanie, rozwiać jakąś wątpliwość. Formę rozprawki możemy wybrać zawsze, ilekroć mamy do czynienia z tematami typu:

• Jak rozumiesz słowa „ . . . „

• Uzasadnij, że . . .

• Udowodnij, iż . . .

• Czy słuszne jest powiedzenie „ . . . „

• Czy można zgodzić się z opinią, że . . .

• Opowiadam się za . . .

 

Rozprawka zmusza jej autora do zajęcia jasno wyrażonego stanowiska wobec tematu. Wymaga również, by to stanowisko w sposób należyty uzasadnić, posługując się argumentami.

 

Z reguły wyróżniamy dwa rodzaje rozprawki:

DEDUKCYJNĄ - czyli taką, w której na wstępie formułujemy tezę, co do słuszności której jesteśmy przekonani. W rozwinięciu przedstawiamy nasze argumenty, a w zakończeniu przytaczamy udowodnioną już tezę.

INDUKCYJNĄ - czyli taką, w której na wstępie stawiamy hipotezę (twierdzenie nie w pełni uzasadnione, wymagające sprawdzenia). W rozwinięciu staramy się podawać takie argumenty, które będą w stanie naszą hipotezę zamienić w tezę. Tezę tę można zamieścić w zakończeniu jako wniosek z naszych rozważań, odpowiedź na pytanie itp.

Oba rodzaje rozprawki mają podobne schematy, które można przedstawić następująco:

Nie można wykorzystać drogi hipotezy, gdy temat jest narzucony do udowodnienia, np.: „Udowodnij ,że warto czytać książki”. Hipotezą można posłużyć się, kiedy mamy możliwość wyboru, np.: „Czy warto czytać książki?”

 

Wyboru sposobu argumentowania dokonuje autor rozprawki. Najlepiej jest wypisać wszystkie argumenty w brudnopisie, a następnie uszeregować je według pewnego kryterium, np.: ważności, siły oddziaływania na słuchacza (czytelnika), stopnia wiarygodności itp.

Najtrudniejszy problem pojawia się wówczas, kiedy w rozprawce chcemy przedstawić argumenty za i przeciw. Możemy to uczynić wyszczególniając, np. najpierw wszystkie argumenty przemawiające za, a następnie przeciwko tezie albo zastosować schemat następujących bezpośrednio po sobie argumentów i kontrargumentów.

 

************************************************************

Analizę poszczególnych części rozprawki opartej na dedukcji przeprowadzimy na przykładzie tematu: „Jeśli nie szata zdobi człowieka, to w czym tkwi jego wartość? W pracy posłuż się przykładami z literatury lub sztuki”.

 

  

Napisanie każdej rozprawki (charakterystyki, recenzji) należy poprzedzić planem!

 

PLAN

 

 1.Jak rozumiem temat?

Po pierwsze: nie szata zdobi człowieka, czyli nie wartości materialne (ubiór, pieniądze, majątek)

Po drugie: człowieka zdobią wartości duchowe.

 

Teza : Uważam (sądzę, według mnie, moim zdaniem) człowieka zdobią wartości duchowe.

 Teraz należy znaleźć odpowiednie przykłady- umieć je nazwać i poprzeć argumenty faktami z literatury, historii lub sztuki. Najlepiej podać takie, które potrafimy dobrze opisać, czyli znamy dokładnie bohaterów literackich, tytuły książek lub wydarzenia historyczne.

Ilość argumentów powinna być podana w temacie rozprawki („W pracy posłuż się przykładami”, czyli przynajmniej dwoma). Dla bezpieczeństwa najlepiej podać minimum 3 dowody)

  

1 DowódàNazwanie dowodu: np. Ojczyznaà podanie przykładu* (-ów): działalność bohaterów „Kamieni na szaniecàWnioskowanie- „Świadczy o”

 

2. DowódàNazwanie dowodu: np. Rodzinaà podanie przykładu* (-ów): Rodzina ukazana w „Pieśni świętojańskiej Sobótce”  àWnioskowanie- „Unaocznia  ”

 

3. DowódàNazwanie dowodu: Miłosierdzie np. à podanie przykładu* : Bezinteresowna pomoc miłosiernego SamarytaninaàWnioskowanie- „Pokazuje”

 

Należy pamiętać, ze można zmieniać kolejność, zaczynając od przykładu, a kończąc na wnioskowaniu i nazwaniu argumentu

 

Np. 1 Działalność bohaterów „Kamieni na szaniec” (opis tej działalności)àŚwiadczy o…àNazwanie argumentu: Patriotyzm

 

podanie przykładu* należy poprzeć opisem, w planie można to zrobić w formie myślników lub podpunktów

np.: Działalność bohaterów „Kamieni na szaniec”-

* Mały sabotaż,

* Dywersja,

* śmierć Alka i Rudego za Ojczyznę

 

Trzeba przemyśleć, o czym będę pisał w zakończeniu:

1. Na pewno potwierdzenie tezy

2. Refleksje, przemyślenia, oceny związane z tematem. Co ja myślę, co czują moi rówieśnicy, czy we spółczesnym świecie temat wartości duchowych jest ważny?

  

Tutaj też pomogą myślniki lub podpunkty:

• współczesny świat (młodzi ludzie, Polacy, moi rówieśnicy), niestety, myśli tylko o wartościach materialnych

• próbuję oceniać ludzi na podstawie tego, kim są , a nie jak się ubierają, niestety, nie zawsze mi to wychodzi,

• Poznani bohaterowie uczą mnie, że w życiu warto kierować się wartościami duchowymi

• Itp.

 

Właściwa rozprawka

 

***Pamiętaj, ze musisz spełnić podane kryterium ilościowe. Jeżeli tego nie zrobisz, nie dostaniesz punktów w wielu kategoriach i stracisz prawie 2/3 oceny.

 

***Każda część Twojej pracy musi być oddzielona akapitem. Warto oddzielać od siebie również poszczególne argumenty, wpłynie to na przejrzystość rozprawki,

 

***Musisz zaakcentować łączność pomiędzy poszczególnymi fragmentami tekstu. Przejścia powinny być płynne. Służą do tego słowa i specjalnie ukształtowane zdania

 

Łączenie wstępu z rozwinięciem

 

„Poniżej postaram się podać odpowiednie przykłady, które zobrazują moje zdanie”

Albo

„W kolejnej części pracy zajmę się analizą argumentów potwierdzających tezę”

Albo

Wyliczenie argumentów i zapowiedź i analizowania : „Według mnie, świetnymi argumentami będą ……………………………………………………………………………………..( stosunek do Ojczyzny, rodziny i miłosierdzie względem drugiego człowieka). W dalszej części pracy postaram się przedstawić odpowiednie przykłady, które unaocznią słuszność tezy.

 

Łączenie kolejnych argumentów

 

Po pierwsze

Po drugi

Po trzecie

Pierwszym

Drugim

Trzecim

 Następnym

Kolejnym

Ważnym

Istotnym

Również

Także

 

W tym momencie ważne są synonimy słowa dowód, które można zastąpić w następujący sposób: przykład, fakt, świadectwo, unaocznienie, argument

 

 Łączenie zakończenia z rozwinięciem

 

Podsumowując

Reasumując

Sumując

Kończąc

 

Wszystkie powyżej zanalizowane przykłady niezbicie świadczą o………………

Rozważania na temat ………………………jeszcze raz prowadzą do wniosku (potwierdzają założoną tezę)

                                                                      

*** Styl argumentacyjny – PRZYKŁADY à WNIOSKI

Polega na wnioskowaniu, to znaczy, że podane przykłady świadczą o czymś. W tym stylu trzeba również umiejętnie wprowadzać przykłady

 

Słownictwo do stylu argumentacyjnego

 

POKAZUJE…OBRAZUJE…ILUSTRUJE…ŚWIADCZY…UNAOCZNIA…

UZMYSŁAWIA….JEST ŚWIADECTWEM (DOWODEM, FAKTEM, ARGUMENTEM)…PRZEDSTAWIA…PREZENTUJE…WYNIKA…

MOŻNA WYSNUĆ WNIOSEK…WNIOSEK JEST NASTĘPUJĄCY…UTWIERDZA MNIE W PRZEKONANIU…PRZEKONUJE MNIE…WYNIKIEM MOICH ROZWAŻAŃ JEST PRZEKONANIE…UKAZANA (-e,-o)…

 

Przykłady wypowiedzi w rozwinięciu rozprawki

            Pierwszym ważnym dowodem potwierdzającym tezę jest przywiązanie do Ojczyzny. Pięknie WIDAĆ to na przykładzie  działalności bohaterów ”Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Alek , Zośka i Rudy poprzez zrywanie niemieckich flag, odstraszanie restauratorów współpracujących z faszystami UZMYSŁAWIAJĄ nam, jak ważny jest patriotyzm w życiu człowieka. POKAZUJĄ, że nie można żyć  w pełni, będąc zniewolonym. MOŻNA WYSNUĆ WNIOSEK: najpiękniejszą duchową szatą każdego Polaka jest szacunek do Ojczyzny.

            Inny, równie interesujący, przykład stanowi umiejętność pomocy drugiemu człowiekowi.  Wartość miłosierdzia UKAZANA została w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie. Historia ta POKAZUJE człowieka, który bezinteresownie pomaga przedstawicielowi wrogiego narodu; leczy, opiekuje się, pomaga materialnie. WYNIKA z tego, ze o duchowym pięknie człowieka stanowi altruizm w relacjach z innymi, niekoniecznie przyjaciółmi.

            Ostatnim argumentem udowadniającym tezę jest godne i pełne szacunku życie rodzinne.  Zostało ono we wzorcowy sposób PRZEDSTAWIONE  w „Pieśni świętojańskiej o Sobótce” Jana Kochanowskiego. Renesansowy autor UNAOCZNIA odbiorcom rangę szacunku do osób starszych w rodzinie, które dla młodych są autorytetem moralnym. Pisarz ZWRACA  UWAGĘ na rolę pokory wobec mądrości życiowej. Kochanowski POKAZUJE także , ze bardzo ważną wartością jest więź międzypokoleniowa.

 

Legenda:

przywiązanie do Ojczyzny.- nazwanie argumentu

Pierwszym- spójność tekstu

UNAOCZNIA – Styl argumentacyjny

Reszta niepodkreślonego tekstu – zilustrowanie opisowym przykładem argumentu

 

Wstęp

Przypomnijmy:

A) We wstępie należy zasygnalizować rozumienie tematu oraz postawić tezę lub hipotezę. Piszący musi odpowiedzieć na pytanie: „Jaki jest cel pisania danej rozprawki?’ , „Co mam udowodnić?”.

B) Można już wyliczyć argumenty, które będę analizować

C) Zasygnalizować łączność z kolejną częścią tekstu

 

Ad. A)

Bardzo dobry sposobem rozpoczynania rozprawki jest zadanie pytania, na które odpowiadamy- tworząc tym samym tezę.

Przykład

Co zdobi człowieka, jeśli nie są to ubrania, pieniądze czy sława? Według mnie, stanowią o tym wartości duchowe, które ludzie poznają w trakcie swojego życia, akceptując lub odrzucając. Bez nich  bylibyśmy niepełnowartościowi. Poniżej postaram się udowodnić, Że rodzina, Ojczyzna i pomoc drugiemu człowiekowi to jedne z najważniejszych klejnotów w życiu duchowym człowieka

Innym sposobem rozpoczynania wypracowania jest odpowiedzenie na pytanie: „Co jest celem mojej pracy”. Można tez nie przedstawiać jeszcze argumentów.

Przykład

Celem mojej pracy będzie udowodnienie, że wartości niematerialne są największą ozdobą życia człowieka. W dalszej części pracy podam przykłady, które potwierdzą reprezentowany przeze mnie pogląd.

Legenda:

Według mnie…- teza

Poniżej postaram się …- spójność (łączność) z rozwinięciem rozprawki

  

Zakończenie

Przypomnijmy: POTWIERDZENIE TEZY i REFLEKSJE (szczegółowo opisane wyżej w kontekście planu)

Przykłady zakończeń

Kończąc, należy stwierdzić, ze wszystkie przedstawione przykłady potwierdzają początkową tezę: ozdobą  człowieka jest jego życie wewnętrzne oparte na szacunku dla  innych osób, więziach rodzinnych i patriotyzmie. Niestety, we współczesnym świecie człowieka ocenia się na podstawie modnego stroju, markowego samochodu czy popularności. Sam często wpadam w taką pułapkę, ale literatura daje mi dobre przykłady, które często pozwalają mi krytycznie spojrzeć na własne postępowanie

Reasumując, wszystkie zanalizowane argumenty  utwierdzają mnie w przekonaniu, iż najważniejsze w życiu każdego człowieka jest jego duchowe wnętrze. We własnym życiu staram się oceniać ludzi na podstawie tego co robią i jakie wyznają wartości, a nie jak się ubierają. Niestety dla wielu moich rówieśników najważniejsze są markowe ubrania i drogi sprzęt RTV. To bardzo smutne

 

Legenda:

Kończąc, należy….- potwierdzenie tezy

Niestety, we….- refleksje i oceny

 

Zbierzmy całość

„Jeśli nie szata zdobi człowieka, to w czym tkwi jego wartość? W pracy posłuż się przykładami z literatury lub sztuki”.

 

Co zdobi człowieka, jeśli nie są to ubrania, pieniądze czy sława? Według mnie, stanowią o tym wartości duchowe, które ludzie poznają w trakcie swojego życia, akceptując lub odrzucając. Bez nich  bylibyśmy niepełnowartościowi. Poniżej postaram się udowodnić, ze rodzina, Ojczyzna i pomoc drugiemu człowiekowi to jedne z najważniejszych klejnotów w życiu duchowym człowieka.

Pierwszym ważnym dowodem potwierdzającym tezę jest przywiązanie do Ojczyzny. Pięknie WIDAĆ to na przykładzie  działalności bohaterów ”Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Alek , Zośka i Rudy poprzez zrywanie niemieckich flag, odstraszanie restauratorów współpracujących z faszystami UZMYSŁAWIAJĄ nam, jak ważny jest patriotyzm w życiu człowieka. POKAZUJĄ, że nie można żyć  w pełni, będąc zniewolonym. MOŻNA WYSNUĆ następujący WNIOSEK: najpiękniejszą duchową szatą  każdego Polaka jest szacunek do Ojczyzny.

            Inny, równie interesujący, przykład stanowi umiejętność pomocy drugiemu człowiekowi.  Wartość miłosierdzia UKAZANA została w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie. Historia ta POKAZUJE człowieka, który bezinteresownie pomaga przedstawicielowi wrogiego narodu; leczy, opiekuje się, pomaga materialnie. WYNIKA z tego, ze o duchowym pięknie człowieka stanowi altruizm w relacjach z innymi, niekoniecznie przyjaciółmi.

            Ostatnim argumentem udowadniającym tezę jest godne i pełne szacunku życie rodzinne.  Zostało ono we wzorcowy sposób PRZEDSTAWIONE  w „Pieśni świętojańskiej o Sobótce” Jana Kochanowskiego. Renesansowy autor UNAOCZNIA odbiorcom rangę szacunku do osób starszych w rodzinie, które dla młodych są autorytetem moralnym. Pisarz ZWRACA  UWAGĘ na rolę pokory wobec mądrości życiowej. Kochanowski POKAZUJE także , ze bardzo ważną wartością jest więź międzypokoleniowa

Kończąc, należy stwierdzić, ze wszystkie przedstawione przykłady potwierdzają początkową tezę: ozdobą  człowieka jest jego życie wewnętrzne oparte na szacunku dla  innych osób, więziach rodzinnych i patriotyzmie. Niestety, we współczesnym świecie człowieka ocenia się na podstawie modnego stroju, markowego samochodu czy popularności. Sam często wpadam w taką pułapkę, ale literatura daje mi dobre przykłady, które często pozwalają mi krytycznie spojrzeć na własne postępowanie

Powodzenia!

 

Synonimy słów często wykorzystywanych w rozprawce:

KSIĄŻKA: dzieło, utwór, tytuł („Pan Tadeusz”), gatunek (np. powieść), tekst

BOHATER: postać, imię i nazwisko, koligacje rodzinne ( np.; Siostra Ismeny), płeć, wiek (młodzieniec, staruszek, dziecko), stan społeczny (chłop, mieszczanin, inteligent, ), wygląd (blondynka, brunet),. zaimek

AUTOR: pisarz, poeta, twórca (tytuł dzieła), dramatopisarz, powieściopisarz, imię i nazwisko, funkcja społeczna (np.: sekretarz króla)

 

 

                                           Opracował nauczyciel j. polskiego:

                                                                         pan Wojciech Kusek

FORUM UCZNIOWSKIE NASZEJ SZKOŁY

SZKOLNA GAZETKA "KLEKS"

SZKOLNA TELEWIZJA